کوتاهی قد و نقش تغذیه بر آن

کوتاهی قد و نقش تغذیه و مکمل های غذایی بر رفع آن

کوتاه‌ی قد حاکی از کمبودهای تغذیه‌ای مزمن است

دکتر ، دختر شانزده ساله‌ام کوتاه‌ قد است و من از این بابت خیلی ناراحتم. دلم می‌خواهد کاری کنید قد او بالای ١٧٠ سانتیمتر شود !
برای من و همکارانم، این عبارات بسیار آشنا است . این که والدین به وضعیت رشد فرزند خود حساس باشند بسیار خوب است اما جدا از منظر زیبایی‌شناسی و « خوشامد » والدین و فرزندان ، اهمیت پزشکی کوتاهی قد و کوتاه قامتی چیست ؟ سهم عوامل ارثی و محیطی ( خاصه تغذیه‌ای ) در آن چقدر است ؟

گفته می‌شود که قد ، نشانگر برآیند وضعیت تغذیه‌ای کودک در طول زمان است و کوتاه‌ قدی ( منظور کوتاه‌قامتی غیرطبیعی و غیرارثی ) حاکی از کمبودهای تغذیه‌ای مزمن است ، کمبودهایی که متاسفانه احتمال ابتلا به بسیاری از بیماری‌ها را در سنین بالاتر قوت می‌بخشد . از این رو، شیوع بالای کوتاه‌قدی در یک جامعه را به عنوان نماگر مهم توسعه‌نیافته‌گی آن جامعه قلمداد می‌کنند .

کوتاهی قد چیست ؟

کوتاهی قد

کوتاهی قد

از منظر پزشکی و بهداشت ، کوتاه‌قامت به فردی گفته می‌شود که قد او از کمترین حدِ طبیعیِ قدِ منتظره برای سن و جنس او کمتر باشد . حالت دیگر این است که کودک یا نوجوان ، مطابق این تعریف ، کوتاه‌قامت نیست ولی قد او از اندازه‌ای که بالقوه می‌تواند به آن دست یابد ، کوتاه‌تر است . در این حالت نیز در صورت تشخیص به موقع ، مداخلات تغذیه‌ای و گاه پزشکی می‌تواند کمک‌کننده باشد . گفته شده است که حدودا ٨٠ -۶٠ درصد اختلاف قد میان افراد ناشی از عوامل ارثی و ۴٠-٢٠ درصد آن مرهون عوامل محیطی و عمدتا تغذیه‌ای‌ ست .

دوران رشد چه تاثیری بر تعیین رشد نهایی قد افراد دارند ؟

دو دوره رشد در تعیین قد انسان اهمیت دارد : رشد از هنگام بستن نطفه ( آبستنی مادر ) تا سن دو ساله‌گی کودک و رشد در دوران نوجوانی و پیش از بلوغ .
اعتقاد بر این است که سرنوشت قد انسان به ویژه در دوره نخست رشد و در اوان کودکی رقم می‌خورد یعنی هنگامی که نیازهای تغذیه‌ای بیش از هر زمان دیگری هستند و از سویی دیگر انواع عفونت‌ها بالاخص عفونت‌های اسهالی نیز بیشتر رخ می‌دهند .

بنابراین، تغذیه مناسب مادر در طول دوران بارداری ، تغذیه نوزاد در شش ماه نخست تولد و خاصه تغذیه تکمیلی کودک از شش ماهه‌گی به بعد و شرایط بهداشتی زندگی او بی‌اندازه اهمیت دارد . شیر مادر که تا شش ماهه‌گیِ کودک پاسخگوی تمامی نیازهای تغذیه‌ای او خواهد بود با رشد کودک و افزایش نیازهای تغذیه‌ای او دیگر به تنهایی تکافوی نیازهای تغذیه‌ای او را نخواهد کرد و هم از این روست که تغذیه تکمیلی شیرخوار از شش ماهه‌گی آغاز می‌شود ، تغذیه‌ای که کیفیت و کمیت آن تعیین‌کننده بسیاری از جنبه‌های سلامت کودک در سنین آتی، من‌جمله قد او خواهد بود .

نقش دوره دوم رشد ( دوران نوجوانی ) بر رشد نهایی قد

نوجوانی و رشد

نوجوانی و کوتاهی قد

دوره دوم رشد یعنی دوران نوجوانی که در دختران عمومن بین سنین ١٠ تا ١۴ سالگی و در پسران بین ١٢ تا ١۶ سالگی رخ می‌دهد ، همراه با افزایش نیاز به مواد مغذی و خواب کافی‌ست ، نیازهایی که گاه به بهانه‌های مختلف نادیده گرفته می‌شوند . در عین حال این دوران برای کودکانی که به هر دلیلی در دوره نخست ( از زمان آبستنی مادر تا سن دو ساله‌گی کودک که اصطلاحا « هزار روز نخست » نامیده می‌شود ) ، تغذیه مناسب و در نتیجه رشد کافی نداشته‌اند به مثابه فرصتی دوباره برای جبران مافات و به عبارتی « رشد جبرانی »ست .

از سویی دیگر، این دوره معمولا با استقلال بیشتر کودک در گزینش نوع و اندازه غذا نیز همراه است ، استقلالی که به برکت پول توجیبی که مادر یا پدر در اختیار کودک قرار می‌دهد و امکان خرید انواع خوراکی را برایش فراهم می‌آورد، فعالیت بیشتری می‌یابد . ناگفته پیداست که در بسیاری موارد گزینش‌های غذایی کودک با نیازهای تغذیه‌ای او سنخیت چندانی ندارند و این همان « بزنگاهی » ست که متاسفانه بسیاری از مادران گرامی در مورد آن اهمال می‌کنند .

مصرف مکرر مواد غذایی پُرکالری و فقیر از مواد مغذیِ ضروری ( مانند انواع کیک ، بیسکوییت و چیپس ) توسط کودک چه بسا که موجب ابتلای همزمان او به پُروزنی و کمبود ریزمغذی‌ها مانند آهن، کلسیم و روی شود ، ریزمغذی‌هایی که برای انجام فرایندهای حیاتی مانند رشد مورد نیازند . تشخیص مراحل ابتدایی کمبود برخی از این ریزمغذی‌ها مانند کلسیم و روی حتی به مدد روش‌های متداول آزمایشگاهی به ساده‌گی میسر نیست نتیجه آن که زمانی که کار از کار گذشت ( مثلا توقف رشد ) ، تازه ممکن است توجه پدر و مادر ، اطبا و یا حتی خود فرد را به خود جلب ‌کند .

آیا می‌توان با مکمل های تغذیه ای از کوتاهی قد پیشگیری کرد ؟

مکمل‌ها ، آن‌گونه که از نامشان برمی‌آید ، ترکیباتی هستند که درصورت لزوم ، رژیم غذایی فرد را از نظر ارزش تغذیه‌ای « تکمیل » می‌کنند . بنابراین مکمل‌های تغذیه‌ای نمی‌توانند و نباید جایگزین رژیم غذایی فرد شوند . متاسفانه این نکته مهم غالبا از چشم والدینِ نگرانِ قامتِ فرزند خود ، دور می‌ماند و مانند بسیاری از دیگر موارد ، در پیِ یک میان‌بر ، یک « مکمل جادویی » اصل قضیه را فراموش می‌کنند . فرایند افزایش قد، یک فرایند انرژی‌خواه و سازنده ( آنابولیک ) است .

پس کودکی که به اندازه کافی انرژی (کالری) دریافت نمی‌کند با مصرف هیچ مکملی افزایش قد نخواهد یافت . این کودکان عموما کم وزن نیز هستند .

تاثیر پروتئین ها ، ویتامین ها و مواد معدنی بر پیشگیری از کوتاهی قد

تغذیه و رشد قدی

تغذیه و رشد قدی

عامل مهم دیگر ، پروتئین است که حدود پنجاه درصد حجم استخوان‌ها را تشکیل می‌دهد . پروتئین‌های غذایی از دو جنبه کمّیت ( مقدار ) و کیفیّت ( نوع ) اهمیت دارند . بدن برای ساخت پروتئین‌های استخوانی به ویتامین ث نیاز دارد که در میوه‌ها و سبزی‌های تازه یافت می‌شود . کودک در حالِ رشدی که رژیم غذایی او از نظر کمیّت و یا کیفیّت پروتئین و نیز منابع ویتامین C کفایت ندارد ( چنین رژیمی غالبا از نظر بسیاری از دیگر مواد مغذی ضروری هم کمبود خواهد داشت ) ، تنها با مصرف هیچ مکملی رشد قدّی مناسبی نخواهد یافت .

حتما می‌دانید که استحکام استخوان‌ها به مدد املاح معدنی و در معیت ویتامین D میّسر می‌شود . به دلیل عدم کفایت منابع غذایی معمول در تامین این ویتامین و نیز مواجهه ناکافی با آفتاب بنا به دلایل فرهنگی ، اجتماعی و زیست‌ محیطی ( آلوده‌گی هوا در اغلب شهرهای ایران ) ، در غالب موارد نیاز کودکِ در حال رشد به ویتامین D تامین نمی شود و ناگزیر این کمبود باید از طریق دریافت مکمل و تحت نظر مشاور تغذیه جبران شود .

اگر بگوییم عنصر روی (زینک) در تمامی واکنش‌های حیاتی بدن دخالت دارد ، سخن به گزاف نگفته‌ایم . با این حال هنوز به روشنی معلوم نیست چرا نخستین تظاهرات کمبود روی در کودکان ، کُند شدن یا توقف رشدِ قدی ست ! دلایل کمبود روی در رژیم غذایی کودکان متعددند که پرداختن به آن‌ها، خود مجال دیگری را می‌طلبد ، اما ذکر همین نکته بس که در صورتی که کودک از یک رژیم غذایی متعادل ، متناسب و متنوع پیروی کند ، مصرف مکمل روی به ویژه در مقادیر بالا نه تنها برای رشد قدّیِ او معجزه‌ای نخواهد کرد، چه بسا عوارض زودرس یا دیررسی را هم به دنبال خواهد داشت .

توجه به چند نکته مهم در رابطه با کوتاهی قد

نقش والدین بر کوتاهی قد کودکان

نقش والدین بر کوتاهی قد کودکان

نخست آن که برای تامین رشد قدّی کودک ( همانند دیگر جنبه‌های سلامت ) گام نخست و اساسی ، توجه به کفایت تغذیه‌ای اوست . در صورت نامناسب بودن دریافتِ غذایی کودک ، مصرف هیچ مکملی جایگزین رژیم غذایی نخواهد شد .

مورد مهم دیگر این است که تنها درصورتی که رژیم غذایی کودک بنا به دلایلی نتواند مواد مغذی خاصی را در حد کفایت تامین کند ، تجویز مکمل در کنار یک برنامه غذایی مناسب ممکن است تا حدودی اثربخش باشد . تشخیص این موارد و تجویز مکمل مربوطه بر عهده متخصص تغذیه ا‌ست .

و سرانجام به گمانم در دنیا هیچ کسی به اندازه مادر در فرزندش حس اعتماد به نفس را القا نمی‌کند. به عنوان این مقاله ، بارِ دیگر توجه کنید . تصور کنید هنگامی که این جمله از دهان مادری در حضورِ فرزند بارها و بارها بیان می‌شود ، چه حسّ بد عدم اعتماد به نفسی را در او القا می‌کند ، گویی به نقص عضوی مبتلاست که باید از وجودش شرمنده باشد !

اسف‌بارتر آن که در اکثر موارد، فرزندی که قدّ او را با برادر ، پسر عمو یا چه می‌دانم هم‌کلاسی‌ هایش مقایسه می‌کنند و به او برچسب کوتاه‌قامتی می‌زنند ، البته ممکن است بلند‌قامت نباشد ولی رشدی طبیعی داشته و دارد . همواره به یاد داشته باشید که صفات ارثی، « منو » ندارند که ما از میانشان به دلخواه خود برگزینیم . بر این باورم که هر یک از ما باید حقّ برخورداری از یک زنده‌‌گی سالم و فرصت‌های برابر را داشته باشیم و از داشته‌هایمان برای داشتن یک زند‌ه‌گی موفق ، نهایت استفاده را ببریم. به گمانم این همان چیزی‌ست که مادران و پدران باید به فرزندانشان بیاموزند و می‌آموزند .
شاد و سرفراز باشید

منبع :

کانال تلگرامی استاد ارجمند دکتر تیرنگ نیستانی

,
نوشته‌های پیشین
غذاهای مفید و مضر برای کودکان بیش فعال
نوشته‌ی بعدی
آشنایی با 11 راهکار طبیعی برای کاهش علائم یائسگی

مطالب پیشنهادی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست

مشاوره و دریافت رژیم از تلگرام

تماس تلفنی